-Fuches votar?
Aínda non, tócame dentro dun cacho. Cando acabe vou.
-Vas votar en conciencia?
Penso que poucas veces foi tan difícil votar. Creo que vou votar a quen menos penso eu que traizoou as ideas da esquerda e as súas tácticas. Vou tentar facer iso.
-Pasando a cousas serias, levas zapatos hoxe?
Si e levo un pouco de tacón.
-Entón podo fiarme de ti.
Non sei se niso reside a fiabilidade das persoas, pero eu miro bastante para os zapatos da xente.
-Como dis nun verso que non confías nas persoas que levan os zapatos desatados.
Ah, xa non acordaba, en Pérfida Erín, non? Pero ao mesmo tempo, por desgraza, a xente na que desconfías tamén é a xente que che parece moi interesante, moitas veces. Así que, se levan os zapatos desatados, haberá que ver que fan con iso.
-Chámaste María do Cebreiro.
Si.
-Tes recibido propostas para ser muller anuncio do Xacobeo ou do Camiño de Santiago?
Non, afortunadamente ningunha. Ademais, moita xente pensa que é un pseudónimo, que é unha cousa que me estraña, porque nunca me poría un pseudónimo así, entón supoño que non o toman moi en serio. Así que, polo de agora, non, ningunha. Rexeitaríaa.
-E no concello de Pedrafita do Cebreiro x ates praza, rúa, ruela, algo?
Non ho! De feito teño que volver por aló, que cando era pequena ía moito. Porque a casa da miña nai está en Becerreá e aínda faciamos algunha excursión. Pero teño que volver por alí que hai anos que non vou. Ao contrario, vanme declarar persoa non grata.
-Por que?
Porque non vou nada, a pesar de ter nome, non vou nada por aló.
-Ademais de todo isto, tamén es doutora en literatura, segundo consta no teu CV. Cantas veces che preguntaron para que serve iso?
Pois a última vez preguntoumo unha alumna. Precisamente noutra entrevista que creo que ía saír nunha revista. Paréceme unha pregunta moi difícil de darlle unha boa resposta. Supoño que hai que responder a esa pregunta desde outras cordinadas. Un pouco á galega, á persoa que me preguntara iso, diríalle que me fixese outra pregunta. Ou lle faría outra pregunta. Non creo que nos leve moi lonxe.
-Das aulas sobre literatura.
Si, e máis concretamente sobre teoría da literatura, imagínate.
-E iso por que? Porque non podes vivir do conto?
Gustaríame vivir do conto? A todo o mundo lle gusta pensar que si, que sería máis fácil vivir do conto. Pero eu o certo é que son unha persoa bastante traballadora, creo que me gusta moito traballar. Non o digo como autoeloxio, dígoo como unha condición que teño, que me apaixona traballar, non sei que faría sen traballar. Isto vai quedar atroz, pero é así.
-Sobre todo neste país.
Si, desde logo.
-A túa faceta máis coñecida é a de poetisa. Hai un tempo unha revista de humor ironizaba sobre a poesía en Galicia, cun titular que era, máis ou menos, así: a UE multará a Galicia por exceder a cota de poetas por habitante. Pensas que hoxe en día calquera escribe poesía?
Si, é a frase esa que repite moito Outeiriño e que eu estou dacordo con ela, tamén lla teño oído a Daniel Salgado e a algunha xente máis, que non hai poetas, que hai poemas. O que nos importa son os poemas. Así que nese sentido non debería haber problema, porque penso que os poemas non lle fan mal a ninguén. Probablemente os poetas si, os poetas somos bastante pesados.
-Escribiches tamén un libro titulado O estadio no espello. Era a túa maneira de dicir que non che gusta o fútbol?
A ver, si, o certo é que non me gusta moito o fútbol. A verdade é que non pensaba moito no fútbol, pero agora penso un pouco máis, porque ao meu mozo lle gusta o fútbol, aos amigos do meu mozo tamén lles gusta o fútbol, mesmo a algunha amiga tamén. Entón teño que pensar máis no fútbol, pero creo que pasei trinta anos da miña vida sen pensar no fútbol.
-Que sorte. Dáche pena que o Dépor baixe a segunda?
Non.
-Un dos entrevistados para o blog, cando foi preguntado polo sinificado dun verso dentro dun poema da súa autoría, respondeu que lle buscase eu mesmo o significado. A cantos críticos asesinarías polas súas interpretacións de poemas teus?
Pois, debín ter bastante sorte, porque nunca me sentín moi irritada coa interpretación de poemas. Penso que me resultan máis irritantes as etiquetas, por exemplo esa de postmoderna, que escoitei algunha vez, ou poeta dos noventa, ou a poesía de mulleres dos noventa. Todo o que xeran esas etiquetas é bastante irritante. Entón iso irritoume máis, quizais o que botei máis en falta, foi unha lectura máis corpo a corpo cos poemas, pero penso que iso é xeral, que non me pasa só a min, senón que non se adoita facer unha crítica máis respetuosa tamén co sentido ou cos programas que teñen os libros de poemas, novelas ou o que sexa, senón que se fai unha crítica máis tendenciosa en xeral.
-Entón, tamén calquera fai crítica neste país?
Imaxino que se podería dicir así. Ao final o problema tampouco é dos críticos. O problema é que os críticos están inseridos en estruturas e mecanismos con automatismos. Ao final a crítica é o que todos queiramos que sexa a crítica, pero igual habería que reclamar iso, unha crítica máis atenta ao sentido do que un fai porque, aínda que esas críticas sexan malas, son boas polo simple feito de atender a esa proposta. Iso é o que, creo, poucas veces se fai. Penso que paradoxalmente, ha crítica hai pouca escoita. Como na vida, seguramente.
-Conta algunha desas críticas que che chamase moito a atención.
Parecerá a típica resposta para quedar ben, pero é certo. Intento non ter moi presente o que se ecribe sobre o que eu fago. Penso que é san manter unha certa, non desconfianza, senón mesmo unha distancia ou unha certa indiferenza, toda a que un poida. Son humana e pódenche amolar cousas, pero tamén como che pode amolar que un amigo che diga algo que non che guste. Desde logo debería amolarche menos ca iso, porque non son os teus amigos os críticos, fan o seu traballo. Creo que non lle hai que dar moita importancia.
-Seguindo con significados de versos, hai un que me chamou moito a atención. Que significa traballar para o leite?
“Traballan para o leite”, está nos Hemisferios. Non che importan os silencios?
-Forman parte ineludible deste blog.
Si, iso tamén me gustaba cando o miraba (silencio) Penso que os poemas poden crear como materiais de traballo, dalgunha maneira. Creo que nos poemas se dá un tipo de traballo lento, un tipo de traballo de longa duración. Un deposita ferramentas ou materiais que teñen a ver co sentir e co pensar, coas dúas cousas. Penso que nun bo poema ten que haber dúas cousas, sensación e intelixencia. Hai quen di que os bos poemas son intelixentes. Estou bastante dacordo con iso. Para min, tal e como eu o tendo, non son traballos inmediatos, son como pechar con chave unha ferramenta que outro pode desvelar ou descubrir e que está metida no poema. Iso é o que, quizais, quería dicir eu nese verso.
-Consultando a Biblioteca Virtual Galega, da Universidade da Coruña, aparece o poema teu Pérfida Erín, e debaixo do poema lese “non temos ningún comentario”.
Hahahah, iso pode ser bo.
-Ti cres que sería necesario a creación de xogos 3D como Angry Birds para que lesen poesía na rede?
(silencio)
A min non me asusta a falta de respostas ao que un fai, porque ademais tendemos que a resposta ten que ser inmediata, e penso que quen fai poesía ten que estar preparado para que a resposta chegue dunha maneira inesperada. E a min, chegáronme as suficientes respostas inesperadas, que se poderán contar cos dedos dunha man, pero a min me importaron. Entón o demáis, pois é literatura. Eu non lle pido á poesía público, non sei se a poesía ten que ter público. Sei que o cinema o ten, pero a poesía non estou segura que sexa público o que ten que ter.
-Tamén fuches coordinadora do libro A poesía é a grande milagre do mundo, que despois se editou en inglés para promocionar os novos valores da poesía galega.
En realidade era un encargo do Pen Clube de Galicia, e o que facía era antologar os poetas galegos do Pen Clube, co gallo do que fora a celebración do Día Mundial da Poesía no ano 2000. Foi un pouco un traballo por encargo nese sentido.
-Era unha maneira de enviar fóra o excedente poético galego?
Hahahaha. Pois non sei se podería ver así, non era tan perversa eu cando o fixen. Era moi noviña cando fixen eu iso.
-Hai un blog que se chama islakokotero.blogsome.com, coñécelo?
Creo que si, que sei de quen me falas. Traducen poemas ao castelán, están Ferrín, Outeiriño…
-Resulta que este blog criticaba a lista de autores e autoras de poesía ofrecida por El Cultural (rise). Recomendaba de maneira alternativa outra lista na que está a túa antoloxía persoal, Objetos perdidos, non cres que estas cousas te poden posicionar ideoloxicamente?
O que?
-O feito de critiquen unha lista que sae en El Cultural?
O que é desexable é que nos deixen ter o noso propio posicionamento. Que as nosas palabras falen a favor do noso propio posicionamento, e imaxino que logo a xente saca as súas propias conclusións sobre as miñas propias palabras. Pero das miñas propias palabras, sexan de poemas, sexan agora aquí ou na forma que sexan, ten que deducirse o meu posicionamento e iso a min non me molesta, paréceme ben, paréceme lóxico.
-Na inauguración da Biblioteca de Galicia, na Cidade da Cultura, o director xeral do Libro, Arquivos e Bibliotecas, dixo que a literatura galega está á cabeza das letras mundiais. Que pensas ti que se lle subiu á cabeza ese día a este home?
O máis inquietante do asunto é que pensa o mesmo que Gamoneda, entón a quen lle habería que preguntar é a quen lle fixo o discurso. Quero dicir que ao final, hai algo que se nos esquece fácilmente: que é que as palabras son como as críticas a Lars von Trier. As palabras teñen o seu contexto, entón as palabras non son nada sen o contexto. Se perdemos a capacidade de entender que algo é dito sempre nun marco comunicativo e que sen ese marco, ou non significa nada ou pode significar calquera cousa, entón penso que non entendemos nada. Entón sempre hai que pensar que as palabras están radicadas, situadas e posicionadas en corpos. Entón, dependendo de quen veñan as palabras, haberá que confiar nelas ou non e dependendo do marco que as ampara.
-Hai pouco un colega subiu ao seu Facebook unha foto cun verso teu: “Fai algo coa túa rabia”.
Pódesme dicir quen foi?
-Penso que se desvelará el mesmo.
Penso que podo imaxinar quen foi.
-Confésate. Ti querías montar un grupo punk.
Eu tiven un grupo que non era punk, era pop xuvenil, que se chamaba Tatequieto, que xunto co meu irmán Xacobe Antelo, que agora anda así pola vida, por aí e outro rapaz moi simpático, guitarrista, tiñamos un grupo. Tiñamos un tema que era un pouco profético, que se chamaba Xornada laboral, que comezaba: son as oito, estou levantada e non me apetece facer nada de nada. Toda esa paixón que che dixen que lle tiña ao traballo, pero que cando era cativa pois xa faciamos letras neste grupo sobre a escrabitude do traballo. Non deixa de ser unha anécdota chusca, pero a música sempre me tirou moito. E si que creo que como todas as persoas teño o meu recanto punk, aínda que non o pareza.
-Cando foi que che entraron coa frase: es estudante ou funcionaria?
Ese poema, é certo, fíxeno pensando nunha amiga miña. Un día pola mañá tomei algo con ela e me estivo contado toda a súa noite. Santiago é unha cidade na que as noites son moi interesantes. Eu perdín moitas, son unha persoa pouco nocturna. Pero creo que, como si me gusta escoitar aos amigos, polo menos vivo vicariamente as súas noites. E ese libro dos Hemisferios, ten bastante de biográfico nun punto, pero nese poema o que fago é traducir unha noite moi intensa que me contaron, ata o punto que sacou de min moitas cousas e sacou ese poema esa noite.
-Considéraste militante da túa lingua materna?
Eu creo que a noción de lingua materna está sobrevalorada. Iso é o primeiro que tería que dicir sobre iso, porque o relevante é a lingua que un escolle. Diría máis, as lenguas que un escolle. A min chámame moito a atención unha cousa. No Día das Letras Galegas dedicado a Lois Pereiro, todo o mundo entresacaba unha frase del na que dicía: “amo ardorosamente a miña lingua, realmente creo que esta é a lingua na que teño que escribir”, estouna parafraseando. Pero ninguén destacou que a Conversa ultramarina é bilíngüe, en galego e castelán. A min moléstanme cousas como esa. Non sei se contesto exactamente á túa pregunta, pero penso que dalgún xeito si. Penso que necesitamos máis honestidade para entender a realidade e para cambiala. Iso é o que penso.
-Estás indignada co teu partido?
Estou indignada coa miña clase.
-Por último dime algo, o que queiras.
Foi unha conversa moi agradable.
-Moitas grazas.
De nada.
